Κοζανίτικη Αποκριά

Ένα έθιμο μοναδικό στον ελλαδικό χώρο που αναθερμαίνει τις σχέσεις των κατοίκων της πόλης και κάνει γνωστή την Κοζάνη σε όλη την Ελλάδα αφού προσελκύει χιλιάδες επισκέπτες στην πόλη μας καθιστώντας την έναν από τους δημοφιλέστερους προορισμούς κατά το δωδεκαήμερο των Αποκριών.

Επισκεφτείτε την πλούσια ιστοσελίδα της Κοζανίτικης Αποκριάς www.apokries-kozanis.gr  ή από το link δεξιά

apokrieskozanis2014
Ο Δήμος Κοζάνης και ο Οργανισμός Αθλητισμού – Πολιτισμού και Νεολαίας του Δήμου, σε συνεργασία με όλους τους τοπικούς φορείς, διοργανώνουν με επιτυχία κάθε χρόνο και μετά από πολύμηνη προετοιμασία, την Κοζανίτικη Αποκριά.
Η Κοζανίτικη Αποκριά, με ξεχωριστό παραδοσιακό χρώμα, αποτελεί κορυφαίο πολιτιστικό, κοινωνικό και οικονομικό γεγονός στο Ν. Κοζάνης, κατέχοντας και μια ξεχωριστή θέση σε όλα τα πολιτιστικά δρώμενα της Δ. Μακεδονίας. Αυτό αποδεικνύεται και από την πληρότητα των καταλυμάτων του νομού για τη συγκεκριμένη περίοδο. Είναι διακριτή και πανελληνίως λόγω της ισχυρής Κοζανίτικης συνείδησης που κρατάει ένα έθιμο ζωντανό από γενιά σε γενιά, έχοντας ως βασικό του πυρήνα το Φανό και τα τραγούδια της προφορικής και γραπτής παράδοσης. Ο Φανός είναι μια εορταστική πυρά που ανάβει εδώ και αιώνες στα σταυροδρόμια της Κοζάνης, αποδεικνύοντας τις βαθιές ρίζες του εθίμου.

Η Αποκριά της Κοζάνης είναι η μακροβιότερη και η μεγαλύτερη σε διάρκεια γιορτή της Δυτικής Μακεδονίας, αφού διαρκεί 12 μέρες από την Τσικνοπέμπτη μέχρι και την Κυριακή της Μεγάλης Αποκριάς, όπου τα δρώμενα κορυφώνονται με το άναμμα των Φανών σε 14 γειτονιές της πόλης και με τη μεγάλη παρέλαση αρμάτων. Οι εκδηλώσεις καθημερινά περιλαμβάνουν υπαίθρια γλέντια στους Φανούς, χορούς και αυτοσχέδια θεατρικά δρώμενα στην κεντρική πλατεία, γλέντια με μπάντες χάλκινων στα μαγαζιά και στους δρόμους αλλά και γιορτές αφιερωμένες αποκλειστικά στα παιδιά,όπως παρέλαση παιδικού καρναβαλιού, Sourd Games (ένα ιδιότυπο κυνήγι θησαυρού για παιδιά), πάρτι νεολαίας και πολλά άλλα.
Το πρόγραμμα της 12 ήμερης γιορτής είναι τόσο πλούσιο που μπορεί να ικανοποιήσει και τον πιο δύσκολο επισκέπτη. Αυτός είναι και ο λόγος που χιλιάδες επισκέπτες από όλη την Ελλάδα συρρέουν κάθε χρόνο στην Κοζάνη για να πάρουν μέρος σ’ αυτή τη μεγάλη γιορτή.

ΑΠΟΚΡΙΕΣ ΚΑΙ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ

Ένα δείγμα του ότι οι Κοζανίτες είναι φιλέορτοι και διακρίνονται για το καυστικό και το πολύ πετυχημένο χιούμορ αλλά και την διάθεση τους για ψυχαγωγία μπορεί να αντλήσει κανείς μέσα από τα ήθη και τα έθιμά τους.
Μια γνήσια Κοζανίτικη παραδοσιακή ατμόσφαιρα μπορεί να γνωρίσει και να ζήσει ένας επισκέπτης στις γιορτές της Αποκριάς.

ΒΑΣΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΩΝ ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ 
Βασικό χαρακτηριστικό είναι ότι όλοι γνωρίζουμε το τρικούβερτο γλέντι, όπου πραγματοποιείται στα σπίτια, στα κέντρα διασκεδάσεων, στους οργανωμένους χορούς, που είτε υλοποιούνται από τον δήμο (φανοί) είτε από τους τοπικούς συλλόγους.
Το κυριότερο γνώρισμα των αποκριάτικων εκδηλώσεων είναι οι μεταμφιέσεις. Οι μεταμφιεσμένοι έχουν διάφορα ονόματα σύμφωνα πάντα με την στολή που φοράνε.

ΤΑ ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ
Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό τους είναι ότι παρουσιάζουν τα θέματά τους αντικειμενικά και με ελευθερία έκφρασης. Τα θέματα των αποκριάτικων τραγουδιών αντλούνται συνήθως από την επικαιρότητα και έχουν ως σκοπό την διακωμώδησή της .Την ημέρα της αποκριάς οι άνθρωποι εκφράζουν δημόσια σκέψεις και συναισθήματα που όλο τον υπόλοιπο χρόνο περιορίζουν.Έτσι δημιουργήθηκαν τα αποκριάτικα τραγούδια.

ΤΑ ΚΑΡΝΑΒΑΛΙΑ ΚΑΙ ΟΙ ΓΙΟΡΤΕΣ ΤΗΣ ΑΠΟΚΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΟΖΑΝΗ ΤΑ ΠΑΛΙΑ ΧΡΟΝΙΑ
Στα χρόνια της τουρκοκρατίας οι μεταμφιεσμένοι δεν εμφανίζονταν τις ημέρες της αποκριάς στην Κοζάνη αλλά στις γιορτές του δωδεκαήμερου και ειδικά την Πρωτοχρονιά.Ονομάζονταν ‘Ρογκοτσιάργια’ ή ‘Μπουμπουσιάργια’.Τα Ρογκοτσιάργια ,χωρισμένα σε ομάδες , επισκέπτονταν τα σπίτια φίλων , συγγενών και γνωστών , όπου τραγουδούσαν και μάζευαν φιλοδωρήματα. Όταν τελείωναν τις επισκέψεις τους η κάθε ομάδα πήγαινε στο κατάλυμά της ,και διασκέδαζε και έπινε . Μετά το γλέντι τους , όσα χρήματα τους περίσσευαν από τα φιλοδωρήματα τους , τα δώριζαν στην εκκλησία της συνοικίας τους .

ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΩΝ ΕΚΔΗΛΩΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΔΗΜΟ ΚΟΖΑΝΗΣ
Μια ιδιωτική πρωτοβουλία χωρίς την ευθύνη κάποιου υπεύθυνου φορέα και το συντονισμό της προσπάθειας ,σίγουρα δεν μπορεί να αποδώσει τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Το 1938, ο Δήμος Κοζάνης συγκρότησε Επιτροπή για να οργανώνει επίσημα και υπεύθυνα τις αποκριάτικες εκδηλώσεις με την ονομασία “Λαϊκές εορτές του καρναβαλιού Κοζάνης”.
Όπως τότε έτσι και σήμερα , η οργανωτική επιτροπή των αποκριάτικων εκδηλώσεων του ΔΗΜΟΥ ΚΟΖΑΝΗΣ αρχίζει από νωρίς την προεργασία του προγράμματος.Την Τσικνοπέμπτη η χιουμοριστική διακόσμηση της κεντρικής πλατείας , των δρόμων και των συνοικιών , όπου θα γίνουν οι φανοί, ολοκληρώνεται .
Από την Τσικνοπέμπτη και μετά αρχίζουν και οι οργανωμένοι αποκριάτικοι χοροί των Συλλόγων , των Σωματείων και των Σχολείων που διαρκούν εώς και την παραμονή της Μεγάλης Αποκριάς.

Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΤΥΡΟΦΑΓΟΥ ή Η ΚΥΡΙΑΚΗ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΠΟΚΡΙΑΣ

Είναι η ημέρα όπου η ευθυμία , η αθυροστομία και η αισχρολογία (που είναι και το πλέον χαρακτηριστικό στοιχείο της μέρας αυτής ) βρίσκονται στο αποκορύφωμα τους .Τις πρωινές ώρες όλος ο κόσμος της Κοζάνης συγκεντρώνεται στον κεντρικό δρόμο επί της κεντρικής πλατείας ( οδός Παύλου Μελά ) όπου ακολουθεί η Παρέλαση των Καρναβαλιστών .Τις βραδινές ώρες της ίδιας μέρας οι Κοζανίτες ξεχύνονται στις συνοικίες όπου υπάρχουν εορταστικές εκδηλώσεις από τους συλλόγους , δηλαδή τους γνωστούς φανούς .

ΟΙ ΦΑΝΟΙ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ
Είναι γιορτή και ξεφάντωμα γύρω από το βωμό της αποκριάτικης εορταστικής πυρράς με φαγοπότι , τραγούδι, χορό και αθυροστομία χωρίς όρια. Προέρχεται από τη λέξη φαίνω, που σημαίνει φαίνομαι από μακριά. Παιδί πανάρχαιων εθίμων με λατρευτικό και μαγικό χαρακτήρα που κατόρθωσε να επιβιώσει μέσα στο χρόνο αλλάζοντας το περίβλημά του και κρατώντας την ουσία του. Πολλοί συγχέουν το Φανό με τον Καρνάβαλο και το καρναβάλι, αλλά δεν υπάρχει καμιά σχέση μεταξύ τους. Το καρναβάλι στις διάφορες πόλεις της Ελλάδας είναι πιστή αντιγραφή του καρναβαλιού της Βενετίας και των άλλων Ευρωπαϊκών Πόλεων. Ο Φανός είναι κάτι τελείως πρωτότυπο και ιδιότυπο. Απαιτεί προετοιμασία και οργάνωση, που συσπειρώνει τη γειτονιά και οδηγεί σε σχέσεις ζεστές και πολύτιμες, ιδιαίτερα σε εποχές απομόνωσης σαν τη σημερινή. Είναι ανοιχτός σε όλους και στηρίζεται στη συμμετοχή. Δεν προσφέρεται για ψυχρή παρατήρηση. Η ιδιομορφία του και η αίγλη του κορυφώνεται την Κυριακή της Μεγάλης Αποκριάς, όταν ανάβουν οι Φανοί στις γειτονιές και τριγύρω τραγουδούν και χορεύουν οι χορευτές. Έτσι δείχνει μια εικόνα που θυμίζει πολύ ανάλογες πολεμικές γιορτές της Αρχαίας Ελλάδας και σε τέτοιο σημείο μάλιστα, ώστε να ισχυριζόμαστε αδίσταχτα ότι ο σημερινός χορός του Φανού είναι η συνέχεια του Πυρρίχιου χορού των Αρχαίων Ελλήνων. Ο φανός ανάβει κατά τις 8 το βράδυ της μεγάλης Αποκριάς, κι αμέσως ξεκινάει το τραγούδι και ο χορός γύρω του.

Το κέφι αρχίζει ν’ ανεβαίνει σιγά – σιγά και καμιά ώρα αργότερα, καθώς το κρασί και τα κιχιά κυκλοφορούν και ζεσταίνουν πνεύμα και πόδια, οι κύκλοι γύρω από το βωμό μεγαλώνουν και πληθαίνουν.
Κάθε γειτονιά πασχίζει να παρουσιάσει τον καλύτερο και πιο φανταχτερό Φανό, με τους πιο καλλίφωνους τραγουδιστές και τους πιο νόστιμους μεζέδες. Εκεί ο αρχηγός τραβάει με ιδιαίτερο ζήλο στο χορό τον κόσμο που παρευρίσκεται.
Τα τραγούδια, διαδέχονται το ένα το άλλο, άλλοτε γρήγορα και πολυφωνικά και άλλοτε βαριά και μονότονα σε χρόνο αργό και συρτό. Το γλέντι κρατάει μέχρι τις πρωινές ώρες.
Όταν σβήνουν το φανό πολλοί μαζεύουν στάχτη και την σκορπούν στο βιό τους (χωράφια, αμπέλια, καλλιέργειες) για να αυγατίσει η σοδειά.

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΚΑΝΕΙ ΤΟ ΦΑΝΟ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΞΕΧΩΡΙΣΤΟ
Αυτό που εξασφαλίζει τη μοναδικότητα του φανού είναι η μορφή του. Δεν πρόκειται για μια τεράστια φωτιά που πρέπει διαρκώς να τροφοδοτείται , που δεν ελέγχεται ούτε και πλησιάζεται εύκολα και που σβήνει γρήγορα όπως γίνεται με όλες τις άλλες που ανάβουν πάνω στο έδαφος. Αντίθετα, καίει πάνω σε ένα είδος βωμού , κρατιέται σταθερή όλη τη νύχτα με λίγη προσπάθεια και καύσιμα και έτσι επιτρέπει την συγκέντρωση μεγάλου πλήθους γύρω της. Αυτό εξασφαλίζει την διάρκεια στην τελετή.

IMG_9223IMG_1326IMG_0691

ΦΑΝΟΙ ΚΟΖΑΝΗΣ

________________________________________

ΦΑΝΟΣ Τ΄ΑΗ ΔΗΜΗΤΡΗ
ΦΑΝΟΣ ΠΑΥΛΟΥ ΜΕΛΑ
ΦΑΝΟΣ ΜΠΟΥΓΔΑΝΑΘΚΑ
ΦΑΝΟΣ ΚΑΣΜΙΡΤΖΗΔΙΣ
ΦΑΝΟΣ ΚΕΡΑΜΑΡΙΟ
ΦΑΝΟΣ ΑΛΩΝΙΑ
ΦΑΝΟΣ ΓΙΤΙΑΣ
ΦΑΝΟΣ ΛΑΚΚΟΥΣ Τ΄ΜΑΓΓΑΝ
ΦΑΝΟΣ ΤΟ ΠΗΓΑΔΙ ΑΠ΄ΤΟ ΚΕΡΑΜΑΡΙΟ
ΦΑΝΟΣ ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ
ΦΑΝΟΣ ΣΚ’ΡΚΑ
ΦΑΝΟΣ ΑΓΙΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ
ΦΑΝΟΣ ΚΡΕΒΑΤΑΚΙΑ
ΦΑΝΟΣ ΠΛΑΤΑΝΙΑ

Αφήστε μια απάντηση